Świdwin to niewielkie miasto na Pomorzu Zachodnim, które przez wieki pilnie strzegło swojej pozycji na szlaku solnym z Kołobrzegu do Wielkopolski. Z potężnych średniowiecznych murów obronnych, które kiedyś otaczały całe miasto, zostało niewiele – zaledwie 14-metrowy fragment nad rzeką Regą i monumentalna Brama Kamienna. To jednak wystarczy, żeby poczuć atmosferę średniowiecznej warowni i zrozumieć, jak ważnym punktem strategicznym był niegdyś Świdwin.

Spacer wzdłuż zachowanych fragmentów murów to podróż przez siedem wieków historii. Od czasów, gdy miasto należało do rycerskiego rodu Wedelów, przez okres krzyżacki, aż po stopniową rozbiórkę fortyfikacji pod koniec XVIII wieku.

Historia murów obronnych Świdwina

Budowę murowanych obwarowań rozpoczęto w 1319 roku, gdy właścicielami miasta zostali dwaj rycerze – Nicolaus Olafson i Wedigo Wedel. Po śmierci pierwszego z nich Świdwin przeszedł w ręce rodu Wedelów, którzy otrzymali zgodę margrabiego brandenburskiego na wzniesienie murów miejskich. Wcześniej, bo już w 1292 roku, miasto posiadało pierwsze umocnienia w postaci drewnianych wałów i fosy.

Mury zbudowano z czerwonej cegły na wysokiej kamiennej podmurówce. Ich grubość wynosiła około 90 centymetrów, a całkowity obwód sięgał imponujących 1200 metrów. Co około 30 metrów wzniesiono prostokątne otwarte baszty, które wzmacniały linię obrony. We wschodnim narożniku stała okrągła wieża zwana „Kiek im Pommern”.

Pierwotnie do miasta prowadziły dwie bramy – Kamienna od północnego wschodu i Młyńska od południowego zachodu. W XV wieku, za czasów krzyżackich, dobudowano trzecią bramę przy zamku w południowo-wschodnim odcinku murów. To właśnie okres panowania Zakonu Krzyżackiego (od 1384 roku) przyniósł największą rozbudowę fortyfikacji. Świdwin miał dla Krzyżaków ogromne znaczenie strategiczne – łączył ich ziemie z Brandenburgią i chronił ważny szlak komunikacyjny.

Pod koniec II wojny światowej miasto zostało mocno zniszczone w odwecie za zastrzelenie radzieckiego dowódcy przez dwóch członków Hitlerjugend. Podobno uciekli oni z zamkowej wieży podziemnym tunelem, który miał łączyć zamek, kościół i Bramę Kamienną. W latach dziewięćdziesiątych natrafiono na podziemne wejście, ale konserwator zabytków nie wyraził zgody na prowadzenie prac.

Co zostało z średniowiecznych fortyfikacji

Po wojnie trzydziestoletniej w XVII wieku, gdy Szwedzi zdobyli miasto po długotrwałym oblężeniu w 1630 roku, mury zaczęły popadać w ruinę. Nowe metody prowadzenia działań wojennych sprawiły, że średniowieczne fortyfikacje straciły swoją wartość obronną. W 1787 roku rozpoczęto oficjalną rozbiórkę – miasto sprzedawało fragmenty murów jako materiał budowlany. Jako ostatnią, w 1814 roku, rozebrano Bramę Młyńską.

Do II wojny światowej przetrwały fragmenty murów wbudowane w budynki mieszkalne i gospodarcze przy uliczce przymurnej. Po wojnie, podczas porządkowania spalonej zabudowy, odkryto kilka odcinków. Dziś można zobaczyć 14-metrowy fragment muru w pobliżu rzeki Regi przy ulicy Nad Regą – stanowi on część ogrodzenia prywatnej posesji.

Prawdziwą perełką jest Brama Kamienna – jedyna zachowana z trzech bram miejskich. Ten gotycki obiekt szczytowy zachował swoją monumentalną formę, choć szczyt został częściowo przebudowany na początku XVII wieku. Wejście na górne kondygnacje bramy prowadzi schodami w grubości muru od strony miasta. Na murach i basztach Świdwina można dostrzec charakterystyczny fryz z ukośnie układanych cegieł – element dekoracyjny typowy dla architektury obronnej Pomorza.

Brama Kamienna – symbol miasta

Brama Kamienna to nie tylko zabytek, ale żywy symbol Świdwina. Masywna ceglana konstrukcja z wysokim szczytem robi wrażenie nawet dziś, gdy nie pełni już funkcji obronnych. Przejście przez bramę to jak krok wstecz w czasie – można sobie wyobrazić kupców prowadzących wozy z solą, straż miejską kontrolującą wjazd do miasta, a w czasach zagrożenia – zamykane bramy i gotowych do obrony mieszczan.

Brama zachowała stosunkowo prostą formę architektoniczną typową dla bram pomorskich typu szczytowego. Warto przyjrzeć się detalom ceglanego muru, śladom po dawnych mechanizmach zamykających przejazd oraz układowi strzelnic.

Dla kogo to miejsce

Mury obronne w Świdwinie to przede wszystkim pozycja dla miłośników średniowiecznej architektury militarnej i historii. Nie jest to spektakularna atrakcja na miarę murów w Toruniu czy Krakowie, ale właśnie w tej skromności tkwi jej urok. To autentyczny fragment przeszłości bez turystycznego rozgłosu.

Rodziny z dziećmi zainteresowanymi historią również znajdą tu coś dla siebie – spacer po starówce z poszukiwaniem zachowanych fragmentów murów może być ciekawą zabawą edukacyjną. Warto połączyć zwiedzanie murów z wizytą w zamku joannitów, który stoi w niedalekiej odległości i tworzy z murami spójną całość obronną dawnego miasta.

Fotografom średniowiecznej architektury Brama Kamienna oferuje interesujące kadry, szczególnie w kontekście otaczającej zabudowy. Fragment muru nad Regą to z kolei malownicze miejsce łączące zabytek z naturalnym krajobrazem nadrzecznym.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Dostępność: Mury obronne i Brama Kamienna są dostępne bezpłatnie przez całą dobę. Można je zwiedzać z zewnątrz o każdej porze. Fragment muru nad Regą znajduje się przy ulicy Nad Regą i stanowi część ogrodzenia prywatnej posesji, więc można go oglądać tylko z zewnątrz.

Jak dojechać: Świdwin leży przy drodze krajowej nr 25 łączącej Bydgoszcz z Koszalinem. Z Koszalina to około 50 kilometrów, ze Szczecina około 100 kilometrów. Miasto posiada stację kolejową na linii Stargard-Koszalin. Ze stacji do starówki z murami to około 15 minut spacerkiem.

Ile czasu przeznaczyć: Sam spacer wokół zachowanych fragmentów murów zajmie 20-30 minut. Warto jednak połączyć to z wizytą w zamku joannitów (bilety: dzieci do 5 lat bezpłatnie, pozostałe informacje o cenach na stronie zamek.swidwin.pl) oraz przejściem przez rynek – wtedy należy zarezerwować 2-3 godziny.

Parking: W centrum miasta dostępne są płatne miejsca parkingowe. Parking przy zamku ułatwia rozpoczęcie zwiedzania od tej części miasta.

Dodatkowe informacje: Centrum Informacji Turystycznej mieści się w zamku i jest otwarte codziennie z wyjątkiem niektórych dni świątecznych. Aktualne godziny otwarcia oraz kalendarz wydarzeń można sprawdzić na stronie zamek.swidwin.pl lub na profilu facebookowym CIT.